Ustalenie formy opodatkowania – skala podatkowa, podatek liniowy czy ryczałt. Którą wybrać?

Przedsiębiorca na JDG może w 2026 roku rozliczać podatek dochodowy według skali podatkowej, podatkiem liniowym albo ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych. Skala podatkowa ma stawki 12% i 32%, a podatek liniowy 19%. Ryczałt wynosi od 2% do 17% przychodu i nie pozwala odliczać kosztów. Forma opodatkowania decyduje też o wysokości składki zdrowotnej. Karta podatkowa jest dostępna tylko dla osób rozliczających się nią przed 2022 rokiem.

• Skala podatkowa w 2026 roku ma stawki 12% i 32%, a podatek liniowy wynosi 19%.

• Stawki ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych wynoszą od 2% do 17% w zależności od działalności.

• Na skali składka zdrowotna wynosi 9% dochodu, a na podatku liniowym 4,9% dochodu.

• Na ryczałcie składka zdrowotna wynosi w 2026 roku od 498,35 zł do 1495,04 zł miesięcznie.

Kiedy powstaje obowiązek odprowadzania podatku dochodowego?

Jeżeli jesteś osobą fizyczną, która prowadzi działalność gospodarczą i osiąga z niej przychody, jesteś zobowiązany do odprowadzania podatku dochodowego. Co istotne, aby prowadzona przez Ciebie działalność była działalnością w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym musi spełnić określone warunki. Jakie? Musi być to działalność:

• prowadzona we własnym imieniu,

• prowadzona w sposób ciągły i zorganizowany,

• z której przychody nie są zaliczone do innego źródła dochodu,

• wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa,

• polegająca na poszukiwaniu, rozpoznawaniu i wydobywaniu kopalin ze złóż,

• polegająca na wykorzystaniu rzeczy oraz wartości niematerialnych i prawnych.

Zobacz również:
Założenie JDG krok po kroku

Jakie formy opodatkowania możesz wybrać?

Jeśli jesteś przedsiębiorcą prowadzącym jednoosobową działalność gospodarczą, wspólnikiem spółki cywilnej, jawnej, której wspólnikami są inne podmioty niż osoby fizyczne (pod warunkiem złożenia stosownych informacji) lub partnerskiej masz do wyboru następujące formy opodatkowania:

• opodatkowanie na zasadach ogólnych, czyli podatek wg tzw. skali podatkowej,

• według stawki liniowej,

• ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych.

W polskim systemie prawnym wyróżnić można także czwartą formę opodatkowania tj. kartę podatkową. Zgodnie z obecnie obowiązującym porządkiem prawnym mogą z niej jednak korzystać wyłącznie przedsiębiorcy, którzy byli nią opodatkowani przed 2022 rokiem i kontynuują opodatkowanie tą formą.

Czy wybór formy opodatkowania jest dowolny?

Wybór formy opodatkowania został przez ustawodawcę ograniczony pewnymi warunkami. Pierwsze ograniczenie dotyczy karty podatkowej, która może zostać wybrana wyłącznie przez przedsiębiorców spełniających warunek opisany powyżej.

Ograniczenie dotyczy także ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych, spod którego wyłączone są niektóre rodzaje działalności gospodarczej. Z opodatkowania ryczałtem nie mogą skorzystać przedsiębiorcy, którzy:

• opłacają w tym samym roku podatek w formie karty podatkowej,

• korzystają z okresowego zwolnienia od podatku dochodowego,

• osiągają przychody z prowadzenia apteki,

• osiągają przychody z działalności w zakresie kupna i sprzedaży wartości dewizowych,

• osiągają przychody z działalności w zakresie handlu częściami i akcesoriami do pojazdów mechanicznych,

• wytwarzają wyroby opodatkowane podatkiem akcyzowym.

W przypadku podatku liniowego ograniczenie dotyczy zaś przedsiębiorców, którzy świadczą usługi na rzecz byłego lub obecnego pracodawcy. Zgodnie z przepisami nie mogą oni wybrać opodatkowania tą formą podatku.

Która spośród form opodatkowania jest najlepsza?

Na to pytanie nie sposób odpowiedzieć jednoznacznie. Formy opodatkowania różnią się bowiem od siebie zarówno stawkami opodatkowania, możliwością skorzystania z ulg podatkowych czy podstawą opodatkowania, a ich wybór powinien być podyktowany indywidualnymi okolicznościami.

Na co przede wszystkim zwrócić uwagę? Najważniejsza wydaje się być wysokość stawki podatku. W przypadku skali podatkowej w 2026 roku wynosi ona 12 proc. lub 32 proc., podatku liniowego – 19 proc., a ryczałtu od 2 proc. do 17 proc. (w zależności od rodzaju wykonywanej działalności). Jeżeli zatem świadczysz usługi np. związane z produkcją zwierzęcą, wówczas wybierając opodatkowanie ryczałtem obowiązująca dla Ciebie stawka wyniesie zaledwie 3 proc. – takie rozwiązanie wydaje się być zatem korzystne.

Z drugiej strony trzeba pamiętać, że w przypadku ryczałtu, nie ma możliwości rozliczenia kosztów uzyskania przychodu, a opodatkowany jest przychód. Jeżeli przedsiębiorca wybierze zaś opodatkowanie wg skali podatkowej lub podatku liniowego, może on rozliczać koszty uzyskania przychodu, czyli wszystkie wydatki, które:

• zostały poniesione w celu osiągnięcia przychodu, zachowania źródła przychodu lub zabezpieczenia przychodu,

• zostały faktycznie poniesione,

• zostały poniesione przez podatnika, a nie inną osobę,

• nie zostały ujęte w katalogu wydatków, które nie stanowią kosztu uzyskania przychodu.

Forma opodatkowania a ZUS

Istotną różnicą pomiędzy formami opodatkowania jest także wysokość i sposób ustalania składki zdrowotnej. Jeżeli podatnik rozlicza się na zasadach ogólnych, wówczas składka na ubezpieczenie wynosi 9 proc. podstawy wymiaru składki, czyli dochodu z działalności gospodarczej. W przypadku wyboru podatku liniowego, składka zdrowotna wynosi 4,9 proc. podstawy wymiaru składki, czyli dochodu z działalności gospodarczej. Jeśli zaś podatnik wybrał formę opodatkowania ryczałtem, to składka zdrowotna wyniesie 9 proc. zryczałtowanej podstawy, którą stanowi 60%, 100% lub 180% kwoty przeciętnego wynagrodzenia obowiązującego w IV kwartale roku poprzedniego, w zależności od rocznych przychodów (do 60 000 zł, do 300 000 zł lub powyżej 300 000 zł). W 2026 roku składka na ryczałcie wynosi odpowiednio 498,35 zł, 830,58 zł lub 1495,04 zł miesięcznie. W przypadku karty podatkowej w 2026 roku podatnik płaci składkę zdrowotną w wysokości 432,54 zł.

Zgodnie z obecnie obowiązującymi przepisami podatnik zobowiązany jest do uregulowania tzw. rocznego rozliczenia składki zdrowotnej. Na czym polega? Jeżeli po rozliczeniu rocznym okaże się, że zapłacił wyższe składki niż roczna składka na ubezpieczenie ustalana od rocznej podstawy wymiaru składki, może ubiegać się o zwrot nadwyżki. Jeśli jednak podatnik zapłacił mniej – zobowiązany jest do dopłacenia różnicy.

Forma opodatkowania – najczęściej zadawane pytania

Jakie formy opodatkowania może wybrać przedsiębiorca w 2026 roku?

Przedsiębiorca na JDG lub wspólnik spółki cywilnej albo partnerskiej może wybrać jedną z form opodatkowania:

• skalę podatkową, czyli zasady ogólne,

• podatek liniowy,

• ryczałt od przychodów ewidencjonowanych,

• kartę podatkową, ale tylko jeśli rozliczał się nią przed 2022 rokiem.

Ile wynosi podatek na skali podatkowej w 2026 roku?

Skala podatkowa ma w 2026 roku dwie stawki: 12% i 32%. Na skali przedsiębiorca może odliczać koszty uzyskania przychodu i korzystać z ulg podatkowych.

Ile wynosi podatek liniowy i kto nie może go wybrać?

Podatek liniowy wynosi 19% dochodu. Nie może go wybrać przedsiębiorca, który świadczy usługi na rzecz byłego lub obecnego pracodawcy.

Ile wynosi ryczałt od przychodów ewidencjonowanych?

Stawki ryczałtu wynoszą od 2% do 17% przychodu, w zależności od rodzaju działalności. Na przykład usługi związane z produkcją zwierzęcą są opodatkowane stawką 3%.

Czy na ryczałcie można odliczać koszty?

Nie. Na ryczałcie podatek liczy się od przychodu, bez odliczania kosztów uzyskania przychodu. Dlatego przy wysokich kosztach korzystniejsza może być skala podatkowa albo podatek liniowy.